19 Eylül Kemik ilik Bağış Günü

Kök hücre ( ilik )nakli, önce hastanın kemik iliği tamamen veya kısmen boşaltılarak, doku grubu uyumlu ve tamamen sağlıklı bir kişiden alınan kök hücrelerinin buraya yerleşmesi, çoğalması ve sonuçta habis ve selim birçok hastalıkların ortadan kaldırılması işlemlerinin tümüne denilir.
Nakil işlemi için başlangıçta sadece kemik iliğinden kök hücre elde edildiğinden işlem geleneksel olarak kemik iliği nakli olarak adlandırılmışsa da kemik iliği dışında da kök hücre elde edilebildiğinden günümüzde hematopoetik (kan yapıcı) kök hücre nakli (HKHN) deyimi tercih edilmektedir.Kök hücre nakli bazı habis kan hastalıkları ve kemik iliği yetmezlikleri ile doğumsal kan hastalıklarının tedavisinde başvurulan yöntemlerden biridir. Hastaya başka birisinden kan yapıcı kök hücre verilerek yapıldığında allojeneik kök hücre nakli, kendi kök hücrelerinden yapıldığında otolog kök hücre naklinden söz edilir. Hastaya hangi tip nakil yapılacağı hastalığın tipine veya mevcut durumuna göre karar verilir.
Gönüllü vericiden 5ml'lik küçük iki tüp kan örneği alınır ve kendisi tarafından Kemik İliği/Kök Hücre bilgilendirilmiş onam formu doldurulur. Vericinin kanı incelendikten (hastalar ile uyumu belirleyecek olan doku tiplendirilmesi testleri) sonra kişi Akraba Dışı Doku bankasına gönüllü verici olarak kaydedilir. Bu son derece pahalı olan testlerin bedeli genel sağlık sigortası kapsamında karşılanmamaktadır.
Dünyada ve ülkemizde birçok hasta, kök hücre nakli ile yeniden hayata tutunuyor. Günlük hayat konforundan ödün vermeden herhangi bir kan alma merkezine uğrayıp numune vermek kısa vakit alan ve oldukça basit bir işlem. Fakat bu basit işlemin oldukça büyük, hayatları değiştiren bir etkisi oluyor.
Son dönemde kök hücre bağışına ilişkin düzenlenen kampanyalar ile konuya ilişkin bilinçlendirme ve katılımın artırılması hedefleniyor. Kök hücre bağışında bulunan donörler hiç tanımadıkları hastalara umut oluyor, hayat kurtarıyor.
Bunun yanında birçok hasta da sağlığına kavuşabilmek için dokularıyla uyumlu bir bağışçıdan yapılacak kök hücre naklini bekliyor.
Türkiye kemik iliği naklinde Avrupa'da 4'üncü sırada yer alıyor. Sağlık Bakanlığı TÜRKÖK projesi ile kemik iliği bekleyen hastalarla bağışçıları buluşturuyor. Bağışta bulunanlar adını ve yaşını bilmedikleri hastalara umut oluyor.
Kök hücre bağışı organ bağışında bulunmak kadar önemli. Doku uyumunun gerçekleştiği durumlarda ölümle pençeleşen hastalar yeniden sağlığına kavuşarak yaşamını sürdürebiliyor.
İLİK BAĞIŞINDA EN ÇOK SORULAN SORULAR İÇİN GENEL CEVAPLARI SİZLER İÇİN SIRALIYALIM ;
18-50 yaşlarında sağlıklı her birey kök hücre bağışında bulunabiliyor.
Gönüllü verici merkezi ve sabit kan alma merkezlerinde kök hücre bağışı için numune verilebilir.
Kök hücre bağışı için başvurulduğunda, bilgilendirme ve onam formundaki kişisel bilgilerin eksiksiz cevaplanarak imzalanması isteniyor. Daha sonra bulaşıcı hastalıklar açısından serolojik testlerin çalışılması ve kan grubu belirlenmesi, doku tiplemesi yapılabilmesi için 3 tüp kan numunesi alınıyor.
Bağış için damarlarda dolaşan kan kullanılabiliyor. Kemik iliğini uyaran ilaçlar verildikten sonra hücre sayısının artması sağlanıyor. Hücre sayısı istenen düzeye ulaştıktan sonra özel cihazlar ile hücreler kandan toplanıyor. İşlem yaklaşık 4-6 saat sürüyor.
Kök hücreler devamlı yenilenebildiği için eksilen hücre sayısı belirli bir süre içerisinde yeniden eski sayısına ulaşıyor.
İlk bağıştan sonra hücre sayısının yeterli sayıya ulaşması için 3 aylık süre yeterli oluyor. Bu süreden sonra yeniden bağış yapılabiliyor.
Kök hücre bağışçısı adayı olmak için verilen numune ile bekleme süreci başlıyor. Bir hasta ile uyum gerçekleştiğinde iletişime geçilerek bağışçıya ulaşılıyor.
Kurallar gereği, tüm dünyada olduğu gibi 2 yıl boyunca nakil yapılan hastaların kimlik bilgileri gizli tutuluyor. Bu süre sonunda hasta ve bağışçı rıza göstermesi durumunda iletişime geçilmesine izin veriliyor.
Ortalama bağış süreci 4 ila 6 haftalık bir zaman aralığında gerçekleştiriliyor. Bu sürede bilgilendirme görüşmeleri, doku uyumu doğrulama testleri, sağlık muayenesi ve tetkikler yapılıyor.
Kemik iliği kanserleri, Lenfomalar, Çeşitli organ kanserleri, Kemik iliğinin yetersiz çalıştığı veya çalışmadığı durumlar, Kalıtsal anemiler, İmmün yetersizlikler, Kalıtsal metabolik hastalıklar kök hücre tedavisi uygulanan hastalıklardır.
SİZLERDE SADECE 3 TÜP KAN VEREREK BİR HAYATA IŞIK TUTABİLİRSİNİZ...

Ömer Kenan ERDOĞAN
19 Eylül 2020 10:05